هست دلالت بر وحدانيتش دارد چنان كه شاعر گويد : ففى كلّ شيء له آية * تدلّ على أنّه واحد « 1 » بعضى از حكماء گفته‌اند خداى تعالى در آيهء فوق كه بر خود شهادت مىدهد ،

--> ( 1 ) شعر توحيدى فوق از اسماعيل ابن قاسم معروف به ابو العتاهيّة است كه مردى كوزه فروش بوده و در بازارهاى كوفه حركت مىكرد و شعرهاى آموزنده مىسرود تولّدش در سال 130 ه يعنى مقارن سقوط مروانىها و ظهور بنى عبّاس است ، مهدى خليفه عبّاسى ابو العتاهيّه را به زندان انداخت . او را اشعر النّاس زمان خودش مىگفتند و اغلب اشعارش در زهديات و مذمّت دنيا و فانى بودن آن و ياد مرگ و اخلاق و پند و نصيحت است . نوادر بسيارى از او بجاى مانده است . و از طرف هارون هم به زندان افتاد بيت فوق از يك قطعه شعر اوست كه در اثبات توحيد و غرور مستكبران سروده است مىگويد : 1 - الا انّنا كلّنا بائد * و آى بنى آدم خالد 2 - و بدءهم كان من ربّهم * و كلّ الى ربّه عائد 3 - فيا عجبا كيف يعصى الا * به ام كيف يجحده جاحد 4 - و للّه فى كلّ تحريكة * و فى كل تسكينة شاهد 5 - و فى كل شىء له آيه * تدلّ على انّه واحد 1 - آگاه باش كه همهء ما از بين رونده‌ايم ، راستى كدام انسان جاودانه است ؟ 2 - آفرينش همه از پروردگارشان است و همگى بسوى او باز گردنده‌ايم . 3 - شگفتا ، انكار كننده چگونه انكار تربيت كننده و آفريننده خود مىنمايد . 4 - و حال اينكه براى اثبات وجود او همهء گردنده‌ها و ساكن‌ها گواهند . 5 - آرى همه چيز براى او نشانه‌اى است ، كه يكى هست و هيچ نيست جز او ، وحده لا إله الّا هو . ابو العتاهيه از نظر شعرى خوش طبعترين معاصرينش بوده ، او با ايمان به خداى تعالى و حدوث عالم و در بارهء معاد و بهشت و دوزخ اشعارى دارد ، اوّلين كسى است كه در باب وعظ ، راه زهد از دنيا را براى شعراء بازگو كرد و آنها را از غرور بر حذر داشت ، از مدح خلفاء روى برگرداند و به پارسائى پرداخت و هارون الرّشيد هم او را به زندان انداخت و تا زمان وفاتش ( 219 ه در بغداد ) غزل سرود و در زندان خطاب به هارون نوشت : 1 - الى ديّان يوم الدّين نمضى * و عند اللّه تجتمع الخصوم 2 - تموت غدا و انت قرين عين * من الغفلات فى لجج تعوم 3 - تنام و لم تنم عنك المنايا * تنبه للمنية يا نؤؤم 4 - سل الايّام عن امم تقضت * ستخبرك المعالم و الرّسوم 1 - در روز جزا و پاداش ، همه به سوى خداى مىرويم و خصومتگران در پيشگاهش مجتمع مىشوند . 2 - تو فردا مىميرى ولى چشمانت هنوز باز است و از بىخبريها در گردابى كور گرفتارى . 3 - مىخوابى و مرگها از تو نمىخوابند ، اى خواب آلوده ، از مرگ عبرت بگير . 4 - اخبار گذشتگان را از روزگاران بپرس تا از آثار و نشانه‌هاى گذشتگان به تو خبر دهند .